De Plaatsen is een pioniersplek voor samenwerking aan het voedselsysteem voor morgen. Eén van de initiatieven die van hieruit wordt ontwikkeld, is Robin: een coöperatieve markt waarin boeren en burgers samen verantwoordelijkheid nemen. Tien tot twintig boeren produceren voedsel voor zo’n 2.500 burgers. Het gaat om groenten, fruit, brood, vlees en zuivel, aangevuld met Europese producten die hier niet of nauwelijks worden geproduceerd. Denk aan citrusvruchten, olijven en pasta. Zo kunnen burgers het hele jaar rekenen op een compleet assortiment gezonde producten voor ontbijt, lunch en avondeten.

Zo draagt Robin bij aan ReGeNL

De omslag naar een duurzamer voedselsysteem begint op het erf, maar kan daar niet stoppen. Wat een boer doet met bodem, gewas en vee hangt direct samen met hoe de keten is georganiseerd, welke prijzen de markt betaalt en welke regels de overheid stelt. Vanuit dat besef is Robin ontstaan, één van de initiatieven die wordt ondersteund door het ReGeNL-programma. Waar veel transitieprojecten zich richten op landbouwpraktijken, kijkt Robin nadrukkelijk naar het hele systeem: van boer tot burger, van productie tot afzet.

Wij geloven dat echte verandering alleen samen kan. Door elkaar te zien als gelijken, ruimte te geven aan verschil en verantwoordelijkheid te delen, bouwen we aan sterke gemeenschappen. Daarom organiseert Robin een systeem waarin boeren en burgers samen verantwoordelijkheid nemen. Niet door tegenover elkaar te staan, maar door naast elkaar te werken aan een eerlijker, duurzamer en socialer voedselsysteem. De transitie begint op het erf, maar krijgt pas echt vorm als ook de samenleving meebeweegt.

Projecten

Burgers

De eerste vestiging van Robin komt in Tilburg. De aangesloten burgers kopen hun voedsel niet anoniem, maar als deelnemer middels een maandelijkse factuur. De prijs wordt afgestemd op hun bestedingsruimte en ligt gemiddeld 10 tot 25 procent lager dan gemiddeld. Mensen met een kleinere portemonnee betalen 20 tot 50 procent minder dan gemiddeld, terwijl mensen met meer salaris de gemiddelde prijs betalen. Door dit sociale prijssysteem wordt gezond voedsel voor iedereen toegankelijk gemaakt. Momenteel worden in overleg met Tilburgers de zogenaamde welkomstafspraken opgesteld, zodat de intentie voor aansluiting in de vorm van een handtekening kan worden getoond.

Om Tilburgers te informeren en inspireren over Robin worden de komende tijd allerlei bijeenkomsten in allerlei wijken van Tilburg georganiseerd. Hiervoor worden de persoonlijke netwerken van de Tilburgse ambassadeurs van Robin benaderd, maar gaan we ook het gesprek aan met allerlei organisaties en initiatieven die zich inzetten voor sociale zekerheid en/of verduurzaming die hun achterban mobiliseren.

Boeren

De eerste gesprekken met boeren uit de omgeving van Tilburg zijn ook gestart. Zowel een melkveehouder als een vollegrondsteler gaven aan dat de klassieke system-lock ins echte verandering lastig maken. Zij hebben namelijk te maken met structurele barrières zoals prijsdruk vanuit retail en verwerking, langlopende leveringscontracten, hoge financieringslasten en regelgeving die nog is ingericht op schaal en standaardisatie. Dergelijke structuren leken ooit efficiënt, maar belemmeren nu vernieuwing. Robin probeert daar niet omheen te werken, maar het systeem van binnenuit anders te organiseren.

Om de omslag daadwerkelijk mogelijk te maken, is flankerend beleid noodzakelijk. Overheden spelen daarin een rol, bijvoorbeeld via natuur- en gebruiksvergunningen die verduurzaming moeten faciliteren in plaats van belemmeren. Ook financiële instellingen kunnen bijdragen door de investeringen op het erf mogelijk te maken. Daarnaast vraagt Robin om samenwerking met bestaande ketenpartijen. Veel boeren hebben namelijk langlopende contracten die hun ruimte beperken om (een deel van) hun productie via andere kanalen af te zetten. Flexibiliteit in dergelijke afspraken kan helpen om nieuwe initiatieven zoals Robin te laten groeien.

Keteninrichting

De inrichting van de keten tussen boer en burger is van doorslaggevend belang voor betaalbaarheid, transparantie en schaalbaarheid. In het bestaande voedselsysteem is deze keten sterk geoptimaliseerd op schaal en efficiëntie, maar tegelijkertijd complex, kapitaalintensief, weinig transparant en niet duurzaam. Dit leidt tot hoge kosten, afhankelijkheid van grootschalige infrastructuren en beperkte sturingsmogelijkheden voor initiatieven die werken vanuit publieke en coöperatieve waarden.

Voor Robin, dat inzet op minimaal bewerkt voedsel, korte ketens en inclusieve toegang, is het daarom noodzakelijk om de keten niet vanzelfsprekend over te nemen, maar bewust en onderbouwd opnieuw in te richten. Daarbij moet worden aangesloten bij bestaande oplossingen waar dat kan, en moeten knelpunten, afhankelijkheden en randvoorwaarden tijdig in beeld worden gebracht.