Burgerboerderijen: samen bouwen aan een rendabele regeneratieve landbouw

Hoe zorg je ervoor dat consumenten wekelijks boodschappen komen doen op de boerderij? Vijf boeren verdiepen zich vanuit ReGeNL-actielijn 1: Bedrijfsmodellen in deze vraag. Ramona Schalkwijk van Bloemenweide Boerderij en Johannes van Burgerboerderij De Patrijs delen hun zoektocht naar klanten, omzet en de juiste toon in communicatie.

Aan de basis

'Regeneratieve landbouw vraagt om investeringen die je pas later terugverdient,' zegt melkveehouder Ramona Schalkwijk uit het Utrechtse Montfoort. 'Maar hoe krijg je genoeg consumenten mee die dat begrijpen en ervoor willen betalen?'. Schalkwijk nam op haar 35e de melkveehouderij over van haar ouders. Daarvoor werkte ze in de zorg.

'Als boer sta je aan de basis van gezondheid, door goed voedsel te maken en bij te dragen aan een fijne leefomgeving,' vertelt ze. Vanuit die filosofie vormde ze het bedrijf om van gangbaar naar biologisch. Geen bestrijdingsmiddelen meer, en de samenwerking zoeken met omwonenden, ondernemers en andere partijen in de omgeving. 'Ik vond het logisch om het hele proces aan te gaan met hoor en wederhoor,' zegt Schalkwijk.

Schalkwijk past op haar bedrijf Bloemenweide Boerderij agroforestry toe: op het land staan behalve notenbomen en bessenstruiken ook voederhagen voor de koeien. Vrijwilligers helpen met snoeien en plukken. Omwonenden vinden het gezellig en voelen zich betrokken bij het bedrijf. ‘Buren bellen wel eens als een koe in de sloot staat,’ vertelt ze enthousiast.

'Regeneratieve landbouw gaat niet alleen over ecologie en een stabiel bedrijfsmodel, maar ook om de verbinding met je omgeving: dat je als boer communiceert met de buitenwereld zonder groot bedrijf of een supermarkt ertussen.'

Zelf kaas maken

Tachtig procent van de melk van de Bloemenweide Boerderij gaat naar FrieslandCampina, de overige twintig procent verwerkt Schalkwijk sinds twee jaar zelf tot kaas. ‘We schalen de productie steeds verder op,’ vertelt ze. De kaas wordt direct geleverd aan consumenten, bedrijfscateraars en Boerschappen, en aan de natuurlijke online supermarkt Crisp.

Met de keuze voor regeneratief heeft Schalkwijk een uitdagende koers gekozen. ‘Het prijsverschil tussen biologisch en gangbaar is groot, terwijl de melkprijs op de wereldmarkt daalt, maar de kostprijs niet,’ legt ze uit. ‘Het is daarom zaak de samenwerking te zoeken met partijen die willen betalen voor goede productie en biodiversiteit op het land. Denk aan lokale retailers en cateraars, of projectontwikkelaars die moeten compenseren met biodiversiteit.'

De korte keten verlengen

In de Achterhoek loopt Johannes Regelink van Burgerboerderij De Patrijs tegen vergelijkbare uitdagingen aan. Hij runt een agro-ecologisch bedrijf met melkvee, tuin- en akkerbouw. ‘We maken onze eigen kaas, verwerken erwten tot soep, en brouwen van gerst ons eigen bier,’ vertelt hij.De ondernemer verkoopt zijn producten rechtstreeks aan de consument, via vijf onbemande boerderijwinkels en via kaasabonnementen. Dit jaar leverde hij ook zo’n 1.400 kerstpakketten met producten van eigen land.

'Het lukt ons om de helft van onze productie direct aan consumenten te verkopen, de rest gaat de lange keten in voor een te lage prijs. Onze uitdaging: hoe trekken we meer consumenten aan die blijven komen? Hoe verkopen we meer producten, met meer toegevoegde waarde?'

Regelink en Schalkwijk kenden elkaar al via de Coöperatie Burgerboerderijen. 'We wilden onze samenwerking in een steviger vorm gieten en dat kon via ReGeNL,' vertelt Ramona. 'In het innovatietraject Burgerboerderijen pakken we vraagstukken structureel aan.'

De boeren hebben elke twee maanden een intervisiebijeenkomst, begeleid door projectleiders Jan Hassink van Wageningen University & Research en Ron Methorst van Aeres Hogeschool. Aan het driejarige traject doen in totaal vijf burgerboerderijen mee.

Elk bedrijf werkt tijdens het traject een of twee eigen concepten uit. Zo verdiept Schalkwijk zich in de 'De Boerenfamilie', waarbij klanten maandelijks op de koffie komen en met QR-codes zelf een ronde maken over de boerderij. Regeling onderzoekt de mogelijkheden voor een winkelabonnement, waarbij klanten zich voor een jaar aan zijn boerderij verbinden. ‘Tijdens de intervisiebijeenkomsten zijn we tot het inzicht gekomen dat een laagdrempelige winkel alleen er niet voor zorgt dat klanten blijven terugkomen. Er is meer nodig.’

De wortel en de stok

Een belangrijke vraag is hoe je effectief communiceert met je publiek. Regelink: 'Je kunt niet alleen maar mooie verhalen vertellen over biodiversiteit. Soms moet je ook de scherpte opzoeken: regeneratief boeren werkt alleen als jullie bij ons blijven kopen. De kunst is balans te vinden tussen de wortel en de stok.’  Schalkwijk is het met hem eens. 'Mensen raken bij ons op het erf geïnspireerd door wat ze om zich heen zien. Tegelijkertijd moeten we eerlijk zijn over wat er nodig is: trouwe klanten die wekelijks terugkomen.'

Naar een werkend businessmodel

De ondernemers zijn enthousiast over de inzichten die ze opdoen in het innovatietraject. 'Ik hoop dat we na afloop weten met welke principes je tot een rendabel businessmodel komt,' zegt Johannes. Kortom, een receptenboek met praktische handvatten voor het opzetten van een succesvolle burgerboerderij.

Foto-credits foto's Burgerboerderij De Patrijs: Josine Breukink fotografie

Het Innovatieprogramma BurgerBoerderij is een van de innovatietrajecten binnen ReGeNL-actielijn 1: bedrijfsmodellen. Vooruitstrevende boeren ontwikkelen hierin samen met experts, het bedrijfsleven, onderzoekers, ambtenaren en kenniswerkers oplossingen voor regeneratieve landbouw die direct toepasbaar zijn en het verschil maken op het boerenerf. De komende zeven jaar starten er in totaal 20 innovatietrajecten.

Bekijk de BurgerBoerderij projectpagina Lees meer over Innovatieprojecten